Trong bài viết này tôi xin giới thiệu đến quý bạn đọc cây áctiso, một loại cây được trồng nhiều tại các vùng có khí hậu mát như Đà Lạt, Sapa. Được ứng dụng điều trị các bệnh lý về gan mật đã thu hái được nhiều kết quả.
Cây áctisô thuộc họ cúc Asteraceae (Combositae). Thân cao gần 1m hay hơn, có khi tới hơn 2m, trên thân và lá có lông trắng như bông. Lá to mọc cách, phiến lá bị khía sâu, có gai, mặt dưới có lông trắng. Cụm hoa hình đầu, màu tím nhạt. lá bắc ngoài của cụm hoa dày và nhọn. Phần gốc nạc của lá bắc và đế hoa ăn được.
Cây được di thực và trồng ở nước ta, nhiều nhất ở Đà Lạt, Sapa, Tam Đảo, có thể trồng được ở đồng bằng. Lá hái vào lúc cây sắp và đang ra hoa. Rọc bỏ sống lá, sau đó sấy hay phơi khô.
Từ một số nghiên cứu khoa học cho thấy:
1/ Sau khi tiêm vào mạch máu bằng dung dịch áctisô từ 2 đến 3 giờ lượng mật bài tiết tăng lên gấp 4 lần (m. Chabrol, charonnat matxim và watz, 1929).
2/ Uống và tiêm áctisô đều đặn sẽ có tác dụng tăng lượng nước tiểu, lượng urê trong nước tiểu cũng tăng lên, hằng số amba (ambard) hạ xuống, lượng cholesterin urê trong máu cũng hạ thấp. Tuy nhiên lúc mới uống, có khi người ta thấy lượng urê trong máu cũng tăng lên, do áctisô làm tăng sự phát sinh urê trong máu (tixier, de sèze m.erk và r. Picart, , 1934-1935).
3/ Áctisô không có độc.
Ngoài việc dùng đế hoa và lá bắc để ăn, áctisô còn dùng làm thuốc thông tiểu tiện, thông mật, các bệnh yếu gan, thận, viêm thận cấp tính và kinh niên, viêm sưng khớp xương. Nhuận trường và tẩy máu nhẹ đối với trẻ em. Lá tươi và khô dùng dưới dạng thuốc sắc 5-10% hoặc cao lỏng 2-10g trong một ngày. Có khi chế thành cao mềm hay khô để chế thành thuốc tiêm dưới da hay mạch máu. Có khi được chế thành dạng cao lỏng đặc biệt dùng dưới hình thức giọt. Ngày uống 1-3 lần, mỗi lần 10-40 giọt. Tại miền Nam ở các chợ, người ta còn bán cả thân rễ actisô thái mỏng phơi khô với cùng công dụng như lá.
Bài viết trên đã giới thiệu những công dụng cũng như cách thức dùng cây actiso trong điều trị một số bệnh lý. Mong rằng các bạn tìm thấy những thông tin giá trị từ bài viết này. Chúc các bạn luôn thành công trong cuộc sống hàng ngày.
Hoàng Minh Trí

Cà chua là một loại thực phẩm thường thấy trong các bữa ăn hàng ngày của người Việt Nam nói riêng, cũng như mọi người trên toàn thế giới nói chung. Bên cạnh công dụng làm thực phẩm, cà chua còn được ứng dụng làm thuốc chữa bệnh rất phổ biến trong y học. Chúng ta cùng nhau tìm hiểu về công dụng của cây cà chua trong việc điều trị bệnh, các bạn nhé!
Cà chua còn gọi là cà dầm, tomate (tiếng Pháp). Thuộc họ cà Solannaceae.
Cà chua là loại cây thảo ,sống theo mùa. Thân tròn, phân cành nhiều. Lá có cuống dài, phiến lá xẻ lông chim, số lượng thùy không ổn định, thường có răng cưa. Hoa hợp thành những xim thưa ở nách lá, cuống phủ lông cứng. Đài 3-6 thùy hình mũi mác, không dài hơn đài, mặt phủ lông. Nhụy 5-6 bao phấn dính thành một ống bao quanh nhụy, thuôn dần ở đỉnh, mở bằng những kẽ nứt dọc ngắn. Bầu có 3 hoặc nhiều ô, mỗi ô chứa nhiều noãn. Quả mọng có 3 ô. Hạt dẹt, hình thận. Do một quá trình trồng trọt lâu đời, nên cây cà chua có nhiều biến đổi về hình thái, số lượng các thuỳ của đài, tràng, bộ nhụy có khi 5,6,7, có khi 8. Số lượng lá noãn cũng tăng lên nhiều. Mùa hoa quả: mùa đông và mùa xuân.
Vốn có nguồn gốc ở Châu Mỹ, hiện nay cà chua được trồng ở hầu hết các Châu Lục để làm thực phẩm. Trên thế giới sản xuất khoảng 20 triệu tấn/năm. Ngoài những giống cà chua nói trên, một số nơi trồng một loại cà chua nhỏ, hình cầu, có nơi gọi là cà kiu, có tên khoa hoc là Lycopersicum esculentum mill. Var.cerasiforme alf. Vốn thấy mọc hoang dại ở Peru, đảo Ăngti, Texas.
Người ta trồng chủ yếu lấy quả để ăn. Lá dùng làm thuốc và là nguyên liệu chiết Tomatin. Quả cà chua mặc dầu giá trị dinh dưỡng thấp nhưng được toàn thế giới dùng làm thức ăn dưới dạng tươi hay nấu chín, nước ép cà chua là một loại nước giải khát tươi, ở nhiều nước còn dùng dưới dạng tương, nước sốt, nấu canh…
Một số người dùng quả cà chua làm thuốc nhuận tràng, chữa sốt, lao phổi. Tại Tây Ban Nha người ta phối hợp quả cà chua với quả ớt để chữa trĩ, hoặc người ta nấu cà chua với dầu hay mỡ (cho dến khi bốc hết hơi nước) rồi dùng dưới dạng thuốc mỡ bôi lên những nơi mụn nhọt, lở loét.
Ngọn cà chua (lá non) được nhân dân dùng đắp mụn nhọt, nơi viêm tấy như sau: lấy ngọn cà chua rửa sạch, giã nát thêm vào vài hột muối. Đắp lên nơi mụn nhọt hay viêm tấy, băng lại. Mỗi ngày làm một hai lần cho đến khi khỏi.
Lá cà chua khô hiện dược dùng làm nguyên liệu chiết Tomatin, là một chất kháng khuẩn, chống nấm, chống một số sâu bệnh hại cây trồng (nhưng với liều nào đó lại có kích thích sinh trưởng, ví dụ đối với sâu Coleoptyle của thóc Avonie). Tomatin còn được dùng để bán tổng hợp các hóc môn Steroidic.
Chúng ta vừa đi tìm hiểu công dụng chữa bệnh của một loại thực phẩm thiết yếu hàng ngày. Hy vọng rằng các bạn có thể tìm thấy những điều lý thú từ bài viết trên. Chúc các bạn luôn may mắn mỗi ngày.
Hoàng Minh Trí

Bèo cái, một tên rất đổi quen thuộc với người dân Việt Nam chúng ta. Từ xa xưa, bèo đã được ông cha ta dùng để nuôi lợn. Bèo có mặt khắp nơi trên mọi miền đất nước. Ở đâu có nước thì bèo đều có thể sinh sống và phát triển được. Ngoài công dụng làm thức ăn cho lợn, bèo cái còn được ông bà sử dụng như một vị thuốc thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày. Chúng ta cùng nhau tìm hiểu cách sử dụng loại cây này trong y học, các bạn nhé!
Bèo cái còn gọi là đại phù bình, bèo ván, bèo tai tượng, bèo tía, thủy phù liên, đại phiêu. Thuộc họ ráy Araceae.
Bèo cái là một loại bèo nổi trên mặt nước, có bồ không có thân. Lá mọc từ rễ, mọc thành hoa thị ở gốc, phiến lá hình trứng dài độ 2-10cm, mặt trên nhẵn, mặt dưới có lông mịn, những lá ở giữa nhỏ hơn. Loại bèo cái có mặt trên xanh, mặt dưới hơi tía là tốt. Cụm hoa nhỏ, mọc từ giữa các lá, có mo màu trắng nhạt, hình ống không đều. Quả hình quả mọng có nhiều hạt sù sì.
Bèo cái được trồng khắp những nơi có hồ ao ở nước ta, ở nông thôn cũng như ở thành phố, vì toàn cây được dùng để nuôi lợn, còn mọc ở nhiều nước nhiệt đới và ôn đới khác như miền Hoa Nam, Hoa Đông (Trung Quốc), Malaysia, Philipin, Lào, Campuchia.
Người ta dùng toàn cây, có thể hái quanh năm, nhưng tốt nhất vào mùa hạ là mùa cây có hoa. Thường dùng tươi, không phải chế biến gì đặc biệt. Có khi phơi khô.
Bèo cái là một vị thuốc còn được dùng trong phạm vi dân gian. Thường dùng ngoài để rửa mụn nhọt hay mẫn ngứa, dùng uống trong chữa mụn nhọt, mẩn ngứa, ho, hen suyễn, thông kinh nguyệt, lợi tiểu tiện.
Dùng ngoài không kể liều lượng. Nếu dùng trong, 1 ngày có thể dùng 50-100g bèo cái tươi. Có thể tăng lên tới 200g tươi.
Những đơn thuốc dùng bèo cái trong dân gian.
1/ Dùng chữa eczêma: Số lượng bèo cái tùy theo nơi chữa to hay nhỏ, đem về rửa sạch bằng nước thường 3-4 lần, thêm một ít muối giã nát, đắp cả nước cả cái lên chỗ eczêma. Thường dùng đắp một hai lần chỗ mẫn, không chảy nước nữa và điều trị từ 7-10 ngày là khỏi hẳn. Đồng thời với việc đắp ngoài có thể uống những thang thuốc giải độc có thể có hoa kim ngân, bồ công anh v.v…
2/ Đơn thuốc trị mẫn ngứa: Bèo cái 50g rửa sạch, sao vàng, sắc với nước uống hằng ngày. Dùng trong 2-3 ngày.
3/ Đơn thuốc trị hen suyễn: Bèo cái 100g cắt bỏ rễ, bỏ lá vàng, rửa nhiều lần cho thật sạch; cuối cùng có thể rửa thật sạch với nước muối, vẩy cho ráo nước, giã nhỏ trong cối, thêm nước lọc vào và siro chanh cho vừa đủ ngọt và đủ 100ml nước. Ngày có thể uống hai lần, mỗi lần uống liều như trên. Thường sau khi uống 10 ngày cơn hen suyễn đã bớt, uống liên tục trong vòng hai tháng có khi tới 3 tháng. Khi mới uống có thể thấy ngứa cổ trong vòng 10 phút, nhưng sau quen dần và hết ngứa (y học thực hành 5-1952: 32).
4/ Chữa mụn rộp loang vòng: Rửa sạch vết loét bằng nước sắc của bèo cái, sau khi rửa sạch thì rắc lên vết loét bèo cái đã đốt thành tro. Ngoài công dụng trên, bèo cái còn được dùng phối hợp với xà phòng để tẩy các vết bẩn trên vải, quần áo, chai, nồi có dầu mỡ, ngâm với bèo cái vài ngày rữa rất chóng sạch.
Nền y học phương Đông luôn bắt đầu từ những gì tầm thường và đơn giản nhất trong cuộc sống. Hạnh phúc đôi khi chỉ là những điều đơn giản và tầm thường bên cạnh chúng ta mỗi ngày, điều quan trọng là mỗi người có thể nhận ra và nắm lấy hay không mà thôi? Hy vọng rằng các bạn nhận được nhiều thông tin giá trị từ bài viết này. Các bạn hãy chia sẻ bài viết này đến những người đang cần. Chúc các bạn luôn thành công trong cuộc sống.
Hoàng Minh Trí